Panik Atak Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve CBT ile Başa Çıkma Yolları
Birden kalbiniz hızlı atmaya başlıyor, nefes alamıyormuş gibi hissediyorsunuz, ellerinizde titreme ve başınızda bir dönme var. Aklınızdan tek bir düşünce geçiyor: "Bana bir şey oluyor."
Panik atak yaşadıysanız bu tarif size tanıdık gelebilir. Yalnız değilsiniz. Panik atak çok korkutucu bir deneyim, ama doğru anlaşıldığında ve doğru destekle başa çıkılabilen bir deneyim.
Panik atak nedir?
Panik atak, kısa sürede yükselen yoğun bir korku ya da rahatsızlık hâlidir. Belirtiler genellikle dakikalar içinde zirveye çıkar ve çoğu zaman yirmi otuz dakika içinde azalır. Yine de yaşayan kişiye çok daha uzun gelebilir.
Bu sırada beden, tehlike yokken bile "savaş ya da kaç" alarmını çalıştırır. Alarm gerçektir, ama tehdit genellikle dışarıda değil, bedensel duyumlarımıza verdiğimiz yorumdadır.
Panik atak belirtileri nelerdir?
Belirtiler kişiden kişiye değişir. En sık görülenler:
Çarpıntı ya da kalbin çok hızlı atması
Nefes darlığı, boğulacakmış gibi hissetme
Göğüste sıkışma ya da ağrı
Titreme, terleme, üşüme ya da ateş basması
Baş dönmesi, dengesizlik hissi
Bulantı, karın ağrısı
Uyuşma ya da karıncalanma
Gerçeklikten kopmuş gibi hissetme
Kontrolü kaybetme ya da "delirme" korkusu
Ölüm korkusu
Kalp krizi mi, panik atak mı?
Evde bunu kesin olarak ayırmak zordur, çünkü belirtiler birbirine benzeyebilir. Bu yüzden şunu önemsiyorum: ilk kez böyle bir şey yaşıyorsanız, göğüs ağrınız kola ya da çeneye yayılıyorsa veya nefes darlığınız çok şiddetliyse, 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin.
Ataklar tekrarlıyorsa da önce bir hekim değerlendirmesi yaptırmak (kalp, tiroid gibi bedensel nedenleri dışlamak) iyi bir adımdır. Bedensel bir neden bulunmadığında panik atak ihtimali daha net görülebilir.
Panik atak neden olur?
Tek bir nedeni yoktur. Genellikle birkaç etken bir araya gelir:
Yoğun ya da uzun süren stres, kayıplar, büyük yaşam değişiklikleri
Kaygıya yatkın bir mizaç ya da ailede kaygı öyküsü
Uyku düzensizliği, aşırı kafein kullanımı
Bedensel duyumlara karşı aşırı dikkatli olmak ve onları tehlikeli yorumlamak
Panik atak ile panik bozukluğu aynı şey mi?
Hayır. Hayatında bir ya da birkaç kez panik atak yaşamak, panik bozukluğu olduğu anlamına gelmez. Ataklar tekrarlıyorsa, "yeni bir atak gelecek mi?" korkusu günlük yaşamınızı belirlemeye başlıyorsa ve atağın yaşanabileceği yerlerden ya da durumlardan kaçınıyorsanız panik bozukluğundan söz edilebilir. Bunu değerlendirmek bir uzmanın işidir.
Panik atak neden kendini sürdürür? CBT'nin bakışı
Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT/CBT) panik atağı bir döngü olarak ele alır:
Bedende bir duyum olur (örneğin kalp çarpıntısı).
Bu duyum tehlikeli yorumlanır: "Kalp krizi geçiriyorum."
Korku artar, beden daha fazla alarm verir.
Belirtiler şiddetlenir ve yorum doğrulanmış gibi hissedilir.
Kaçınma da bu döngüyü besler. Yalnız kalmamak, hep yanında su ve ilaç taşımak, spor yapmamak gibi "güvenlik davranışları" kısa vadede rahatlatır, ama korkunun gerçekte ne kadar abartılı olduğunu öğrenmenizi engeller.
Panik atak anında ne yapabilirsiniz?
Aşağıdakiler atağı "bitirmek" için değil, onunla birlikte geçmesini kolaylaştırmak için:
Savaşmayın. Atağın geçici olduğunu ve zirveyi geçince azalacağını kendinize hatırlatın.
Yavaş nefes alın. Burnunuzdan dört saniye alın, ağzınızdan altı saniyede verin. Verişin uzun olması bedeni sakinleştirmeye yardım eder.
Duyularınızla yerinizi bulun. Gördüğünüz beş şeyi, dokunabildiğiniz dört şeyi, duyduğunuz üç sesi sayın.
Duyumu adlandırın. "Kalbim hızlı atıyor, bu bir panik atak, tehlikeli değil" demek, felaket yorumunu zayıflatır.
Mümkünse kaçmayın. Olduğunuz yerde kalıp geçmesini beklemek, beynin "buradan sağ çıktım" bilgisini öğrenmesine yardım eder.
Ne zaman destek almalısınız?
Ataklar tekrarlıyorsa
Yeni atak korkusu günlük yaşamınızı kısıtlıyorsa
Belirli yerlerden ya da durumlardan kaçınıyorsanız
Alkol ya da ilaçlarla başa çıkmaya çalışıyorsanız
Atak olmasa bile sürekli tetikte hissediyorsanız
Sık sorulan sorular
Panik atak ölümcül müdür?
Panik atağın kendisi tehlikeli değildir, ama ilk kez yaşıyorsanız ya da belirtilerden emin değilseniz tıbbi değerlendirme yaptırmanız önemlidir.
Panik atak kendiliğinden geçer mi?
Tek bir atak çoğu zaman kendiliğinden geçer. Tekrarlıyorsa ya da hayatınızı etkiliyorsa destek almak iyi olur.
Panik atak ilaçla mı tedavi edilir?
Bazı durumlarda psikiyatrist ilaç önerebilir. Terapi ve ilaç birlikte de kullanılabilir. Karar, kişinin durumuna göre hekimle birlikte verilir.
Panik atak terapisi online yapılabilir mi?
Evet, panik bozukluğunda CBT yüz yüze ya da online görüşmelerle yürütülebilir.
Destek almak ister misiniz?
Panik atakla yalnız başa çıkmak zorunda değilsiniz. Ankara'da yüz yüze ya da dünyanın her yerinden online seanslarla çalışıyorum. Sürecin nasıl işlediğini Terapi Süreci Nasıl İşler? sayfasından okuyabilir, hazır olduğunuzda randevu alabilirsiniz.
Klinik Psikolog İpek Keskin, Beck Institute Certified CBT Clinician.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez. Acil bir durumda 112'yi arayın.
Yorumlar